Najmniejsze kraje świata — ile naprawdę zajmują miejsca?

Na naszej stronie dużo mówimy o tym, jak projekcja Merkatora zawyża rozmiary dużych krajów. Ale jest drugi koniec tego spektrum: kraje tak małe, że na żadnej mapie świata nie da się ich dostrzec gołym okiem. Watykan, Monako, San Marino — to suwerenne państwa, które mają więcej wspólnego z miastem niż z tym, co zwykle wyobrażamy sobie pod słowem "kraj". Przyjrzyjmy się im bliżej.

Ranking 10 najmniejszych krajów świata

Watykan — najmniejsze państwo świata

Watykan (0,44 km²) jest najmniejszym suwerennym państwem na świecie pod każdym możliwym względem: powierzchni, liczby mieszkańców i dochodu narodowego. Leży w całości wewnątrz Rzymu i zajmuje obszar mniejszy niż wiele parków miejskich.

Dla porównania: Pole Mokotowskie w Warszawie ma ok. 0,62 km² — jest większe od Watykanu. Watykan ma ok. 825 stałych obywateli (choć codziennie odwiedza go kilkanaście tysięcy turystów i pracowników) i nie posiada armii poza Gwardią Szwajcarską, liczącą ok. 135 żołnierzy.

Mimo mikroskopijnych rozmiarów, Watykan jest podmiotem prawa międzynarodowego, posiada własne banknoty euro, znaczki pocztowe, radio, stację kolejową i obserwatorium astronomiczne w Castel Gandolfo.

Monako — najgęściej zaludniony kraj świata

Monako (2,02 km²) jest drugim najmniejszym krajem świata i jednocześnienajgęściej zaludnionym krajem na Ziemi — mieszka tu ok. 39 000 osób, co daje gęstość zaludnienia ok. 19 300 osób na km².

Dla porównania: Bangladesz (najgęściej zaludniony duży kraj) ma ok. 1 265 osób/km². Monako jest 15 razy bardziej zagęszczone. Polska ma 123 osoby/km².

Monako graniczy tylko z Francją i Morzem Śródziemnym. Kraj nie posiada podatku dochodowego, co sprawia, że jest siedzibą wielu zamożnych rezydentów. Słynie z Grand Prix Formuły 1, kasyna Monte Carlo i jako siedziba wielu funduszy inwestycyjnych.

San Marino — najstarsze państwo świata

San Marino (61 km²) jest trzecim najmniejszym krajem Europy i prawdopodobnienajstarszą istniejącą republiką na świecie — założoną według tradycji w roku 301 n.e. Leży w całości wewnątrz Włoch, na zboczach góry Monte Titano.

Kraj ma ok. 34 000 mieszkańców i nie posiada lotniska — najbliższe to Rimini, ok. 20 km. San Marino jest jednym z niewielu krajów, który nigdy w historii nie zaciągnął zagranicznego długu, i jednym z pięciu krajów świata bez siły zbrojnej (poza historyczną Gwardią Rocchiana).

Liechtenstein — kraj na rzece

Liechtenstein (160 km²) to jeden z tylko dwóch krajów na świecie bez dostępu do morza otoczonych wyłącznie przez inne kraje bez dostępu do morza (drugi to Uzbekistan). Leży między Szwajcarią a Austrią.

Mimo mikroskopijnych rozmiarów, Liechtenstein jest jednym z najbogatszych krajów na świecie pod względem PKB per capita. Kraj specjalizuje się w usługach finansowych i produkcji precyzyjnych instrumentów. Co ciekawe: Liechtenstein ma więcej zarejestrowanych firm niż obywateli.

Nauru — wyspa-państwo zagrożona zniknięciem

Nauru (21 km²) to jedyne na świecie państwo-wyspa, które nie posiada oficjalnej stolicy (siedziba rządu to Yaren, ale nie ma formalnego statusu stolicy). Wyspa leży na Oceanie Spokojnym i ma ok. 10 000 mieszkańców.

Nauru jest dramatycznym przykładem skutków rabunkowej eksploatacji zasobów: wyspa była pokryta grubymi złożami fosforytów, które przez dziesięciolecia wydobywano, doprowadzając do zniszczenia ok. 80% lądu. Dziś Nauru zmaga się też z zagrożeniem wzrostu poziomu mórz — przy średniej wysokości tylko kilku metrów nad poziomem oceanu, kraj może zostać zalany już w XXI wieku.

Tuvalu — kraj, który topnieje

Tuvalu (26 km²) to archipelag 9 atolowych wysp koralowych na Pacyfiku. Kraj jest poważnie zagrożony przez zmiany klimatyczne — niektóre wyspy już częściowo znikają pod wodą podczas wysokich przypływów.

Tuvalu rozważa prawne uznanie za "państwo bez terytorium" w przypadku całkowitego zalania wysp — co byłoby precedensem w historii prawa międzynarodowego. Kraj negocjuje też umowy o przesiedleniu obywateli z Australią i Nową Zelandią.

Malta — mała wyspa, wielka historia

Malta (316 km²) jest najmniejszym krajem Unii Europejskiej, ale o nieproporcjonalnie bogatej historii. Wyspa była kolejno kolonią fenicką, grecką, kartagińską, rzymską, arabską, normańską, aragońską, joannicką i brytyjską.

Malta ma gęstość zaludnienia ok. 1 570 osób/km² — jest jednym z najgęściej zaludnionych krajów Europy. Na 316 km² żyje ok. 500 000 osób. Dla porównania: Polska ma 312 679 km² i 38 milionów mieszkańców.

Czy małe kraje mają przyszłość?

Małe kraje mają zaskakująco wiele zalet: szybsze decyzje polityczne, większa koherentność społeczna, często specjalizacja gospodarcza (usługi finansowe, turystyka, dyplomacja). Wiele z nich osiąga wyższe PKB per capita niż duże państwa.

Jednak mikropaństwa stoją też przed unikalnymi wyzwaniami: zależność gospodarcza od sąsiadów, wrażliwość na zmiany klimatyczne (Tuvalu, Malediwy), ograniczona autonomia polityczna. I oczywiście — na żadnej standardowej mapie świata nie znajdziesz ich zaznaczonych jako zauważalne obszary.

Podsumowanie

Skala Watykanu, Monako czy San Marino jest tak odległa od tego, co zwykle rozumiemy przez "kraj", że trudno ją ogarnąć bez konkretnych porównań. A jednocześnie te mikropaństwa są pełnoprawnymi podmiotami prawa międzynarodowego, mają własne waluty, flagi, paszporty i reprezentacje w ONZ. To fascynujące przykłady na to, jak różnorodna może być geografia polityczna świata.