Polska na mapie świata — ile naprawdę zajmujemy miejsca?

Polska to jeden z większych krajów Europy Środkowej, ale w skali globalnej — kraj średni. Nasze 312 696 km² plasuje nas na 69. miejscu w świecie pod względem powierzchni. Pytanie, które zadajemy w tym tekście, brzmi inaczej: ile Polski widzimy na mapie w porównaniu z tym, ile Polski jest naprawdę?

Polska w liczbach

• Powierzchnia: 312 696 km²
• Miejsce w rankingu: 69. na świecie (na ok. 195 krajów)
• Szerokość geograficzna: 49°N – 55°N (środek ok. 52,2°N)
• Mnożnik Merkatora dla środka kraju: 1,63× (zawyżenie powierzchni o 63%)
• Długość z zachodu na wschód: ok. 689 km
• Długość z południa na północ: ok. 649 km

Jak Mercator zawyża Polskę?

Polska leży między 49° a 55° szerokości geograficznej północnej. Współczynnik zawyżenia Merkatora liczymy ze wzoru 1 / cos(φ): przy 49°N (południe, okolice Zakopanego) powierzchnia jest powiększona o ok. 52%, przy 55°N (okolice Gdańska) — o ok. 74%. Dla środka kraju wychodzi 1,63×, czyli Polska na standardowej mapie Merkatora wygląda na 63% większą niż jest naprawdę. Pełne wyprowadzenie wzoru i uzasadnienie geometryczne opisujemy w artykule Projekcja Merkatora.

Dane i wyliczenia — Polska na tle Europy Środkowej i Północnej

Zebraliśmy sześć krajów referencyjnych i policzyliśmy dla każdego: powierzchnię rzeczywistą (źródło: Wikipedia / CIA Factbook), mnożnik Merkatora dla środka kraju oraz powierzchnię „widoczną na mapie” — czyli to, ile pikseli dany kraj zajmuje na typowej mapie internetowej.

Dwa wnioski z tabeli. Po pierwsze: Finlandia, która w rzeczywistości jest o 25 tys. km² większa od Polski (zaledwie 8%), na mapie Merkatora wygląda na ponad półtora raza większą (772 tys. vs 510 tys. km² widoczne). Po drugie: Włochy, w rzeczywistości tylko minimalnie mniejsze od Polski (301 tys. vs 312 tys.), na mapie wyglądają na wyraźnie mniejsze (405 tys. vs 510 tys. km² widoczne) — bo leżą ok. 10 stopni dalej na południe.

Co ma podobną powierzchnię do Polski?

Porównania pomagają uchwycić skalę. Oto kraje o powierzchni zbliżonej do Polski:

• Oman (309 500 km²) — prawie identyczny, ale na mapie wygląda na mniejszy (leży przy 20–25°N)
• Filipiny (300 000 km²) — archipelag przy równiku, na mapie sprawia wrażenie dużo mniejszego
• Wietnam (331 212 km²) — podobna powierzchnia, leży przy 10–22°N
• Malezja (329 847 km²) — kraj równikowy, wygląda na mapie na mniejszy niż Polska
• Japonia (377 915 km²) — o 21% większa, leży przy 26–45°N
• Ekwador (256 369 km²) — o 18% mniejszy, leży przy równiku
• Republika Konga (342 000 km²) — nieco większa, kraj równikowy

Interesujące jest zestawienie Polski z Omanem: na mapie Merkatora Polska wygląda na wyraźnie większą, bo jest na wyższej szerokości geograficznej. W rzeczywistości są prawie identyczne.

Polska vs Niemcy — kto jest naprawdę większy?

Na mapie Merkatora Polska wydaje się nieco większa od Niemiec. W rzeczywistości Niemcy (357 114 km²) są o ok. 14% większe od Polski (312 696 km²). Różnica w szerokości geograficznej jest minimalna (ok. 1°), więc mnożniki prawie się znoszą (1,63 vs 1,60) — i widoczne powierzchnie też pozostają w stosunku 1 do 1,12 na korzyść Niemiec. To rzadki przypadek, w którym mapa Merkatora „nie kłamie”.

Polska vs Japonia — pozorne podobieństwo

Japonia (377 915 km²) jest o 21% większa od Polski, ale na mapie Merkatora wygląda na mniejszą — Japonia leży blisko 36°N (centralnie), Polska blisko 52°N. Mnożnik dla Japonii to ok. 1,24, dla Polski 1,63. W efekcie polskie 312 tys. km² daje 510 tys. widocznych, a japońskie 377 tys. — tylko 468 tys. Mapa pokazuje te kraje odwrotnie do rzeczywistości.

Polska a kraje Globalnego Południa

Polska porównana z krajami leżącymi blisko równika wygląda na mapie Merkatora na dużo większą. Kilka przykładów krajów zbliżonych lub mniejszych od Polski, które na mapach wyglądają na mniejsze niż są naprawdę:

• Ghana (238 533 km²) — na mapie wydaje się mała, w rzeczywistości to 2/3 Polski
• Republika Środkowoafrykańska (622 984 km²) — dwa razy większa od Polski, ale na mapie nie robi wrażenia
• Kamerun (475 440 km²) — 52% większy od Polski, blisko równika
• Kolumbia (1 141 748 km²) — 3,65× większa od Polski, przy równiku wygląda porównywalnie z Polską

Mechanizm ten (gigantyczne zaniżenie krajów równikowych) jest szczególnie dobrze widoczny na kontynencie afrykańskim — opisujemy to w Afryka — kontynent niedoceniany oraz w Afryka vs Grenlandia.

Jak sprawdzić rozmiar Polski interaktywnie?

Najlepszy sposób, żeby zobaczyć zniekształcenia Merkatora w praktyce, to skorzystać z naszej interaktywnej mapy. Wybierz Polskę i przesuń ją na różne szerokości geograficzne — zobaczysz, jak jej kształt i rozmiar (w wizualnym sensie) zmienia się w zależności od pozycji na mapie Merkatora.

Możesz też wybrać kraj równikowy podobny do Polski rozmiarem (np. Malezję lub Wietnam) i porównać je bezpośrednio — różnica w tym, jak wyglądają na mapie, będzie zaskakująca. Jeśli interesuje Cię kontekst historyczny — kto, kiedy i dlaczego stworzył tę projekcję — polecamy Historia kartografii.

Podsumowanie

Polska na mapie Merkatora jest większa niż w rzeczywistości o 63%. To nie jest nic wyjątkowego — każdy kraj powyżej 20°N ma mnożnik większy niż 1,06. Ale dla Polski ta różnica jest wystarczająco duża, żeby zauważalnie zmienić porównania: Finlandia wydaje się „gigantyczna”, Włochy „niewielkie”, a kraje tropikalne o tej samej rzeczywistej powierzchni — wyraźnie mniejsze. Zrozumienie wzoru 1/cos(φ) wystarczy, żeby raz na zawsze przestać dać się nabrać.

Metodologia i źródła

Powierzchnie krajów pochodzą z publicznych źródeł (Wikipedia, CIA World Factbook). Współrzędne środka geograficznego kraju przyjęliśmy jako punkt odniesienia do wyliczenia mnożnika Merkatora wg wzoru 1 / cos(φ). „Powierzchnia widoczna na mapie” to iloczyn pow. rzeczywistej i tego mnożnika — stanowi dobre przybliżenie tego, jak kraj jest renderowany na typowej mapie webowej (Google Maps, OSM, Bing), które wszystkie używają Web Mercator (EPSG:3857).

• Poland — Wikipedia (EN)
• List of countries and dependencies by area — Wikipedia
• Snyder, J.P. — „Map Projections: A Working Manual”, USGS Professional Paper 1395 (PDF)