Rozmiary oceanów świata — Pacyfik, Atlantyk, Indyjski w liczbach

Kiedy mówimy o zniekształceniach map, zazwyczaj skupiamy się na lądach — Grenlandii, Rosji, Afryce. Ale mapy równie mocno zniekształcają nasze postrzeganie oceanów. A to naprawdę ważne: Ziemia jest planetą wodną — oceany pokrywają 71% jej powierzchni. Zrozumienie ich prawdziwych rozmiarów to fundament rozumienia naszej planety.

Pacyfik — ocean większy niż wszystkie lądy

Ocean Spokojny (Pacyfik) jest największym oceanem na Ziemi i jednocześnie największym pojedynczym obszarem geograficznym na naszej planecie. Jego powierzchnia wynosi ok. 161,76 mln km² — to więcej niż łączna powierzchnia wszystkich lądów Ziemi (ok. 148 mln km²).

Żeby zrozumieć skalę Pacyfiku, wyobraź sobie, że usuwasz z mapy świata Azję, Europę, Afrykę, obie Ameryki i Australię — i nadal masz obszar większy niż to wszystko razem wzięte.

Kilka konkretnych porównań:

• Pacyfik jest ok. 1,9 razy większy od Atlantyku
• Odległość z zachodniego wybrzeża USA do Japonii to ok. 8 500 km
• Odległość z Alaski do Nowej Zelandii to ok. 10 000 km
• Pacyfik zawiera ponad połowę wszystkich wód morskich na Ziemi
• Najgłębszy punkt Ziemi — Rów Mariański — leży na Pacyfiku i sięga 10 994 m głębokości (więcej niż wynosi wysokość Mount Everestu)

Dane i wyliczenia — pięć oceanów w liczbach

Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna (IHO) od 2000 r. wyodrębnia pięć oceanów — dodając do czterech „klasycznych” Ocean Południowy, otaczający Antarktydę do 60°S. Poniżej zestawienie ich powierzchni (z morzami przybrzeżnymi) i średnich głębokości według haseł Wikipedii i danych NOAA.

Kluczowa obserwacja: sam Pacyfik (161,76 mln km²) jest większy niż łączna powierzchnia wszystkich kontynentów Ziemi (ok. 148 mln km² lądów). Innymi słowy — gdybyś przesunął wszystkie lądy w jedno miejsce, Pacyfik wciąż oferowałby więcej wolnej wody niż byłoby ziemi do zajęcia.

Atlantyk — ocean, który wydaje się znany

Ocean Atlantycki zajmuje ok. 85,13 mln km² i jest drugim co do wielkości oceanem. Mimo że jest niemal dwukrotnie mniejszy od Pacyfiku, to właśnie Atlantyk zdominował europejskie wyobrażenie o morzu i oceanach ze względów historycznych.

Atlantyk rozciąga się od Arktyki po Antarktykę, łącząc Europę i Afrykę z obiema Amerykami. Najwęższe miejsce — między Brazylią a Afryką Zachodnią — ma ok. 2 848 km szerokości, co sugeruje, że oba lądy kiedyś były ze sobą połączone (i rzeczywiście tak było, zanim rozdzieliła je tektonika płyt).

Ciekawostka: Atlantyk powiększa się o ok. 2,5 cm rocznie — tyle, co rośnie ludzki paznokieć. Za 200 milionów lat będzie niemal dwukrotnie szerszy niż dziś.

Ocean Indyjski — najmniej znany z wielkich oceanów

Ocean Indyjski zajmuje ok. 70,56 mln km² — jest trzecim co do wielkości oceanem na Ziemi. Jest prawie w całości ograniczony przez lądy: od północy przez Azję, od zachodu przez Afrykę, od wschodu przez Australię i Azję Południowo-Wschodnią, od południa przez Antarktydę.

Ta zamknięta geometria sprawia, że Ocean Indyjski ma inne właściwości niż Pacyfik czy Atlantyk — jest cieplejszy (brak zimnych wód polarnych z północy), ma specyficzne monsunowe wiatry i prądy morskie, które przez tysiące lat umożliwiały handel między Afryką, Arabią, Indiami i Azją Południowo-Wschodnią.

Ocean Południowy — najmłodszy oficjalnie

Ocean Południowy (21,96 mln km²) został formalnie wyodrębniony przez IHO w 2000 r. — wcześniej jego wody przypisywano Atlantykowi, Indyjskiemu i Pacyfikowi. Jego granicą od północy jest równoleżnik 60°S, od południa — wybrzeże Antarktydy. Krąży w nim najpotężniejszy prąd morski świata, Prąd Okołoantarktyczny, przenoszący ok. 150 mln m³ wody na sekundę — ponad 100× więcej niż wszystkie rzeki świata razem.

Jak mapy zniekształcają oceany?

Projekcja Merkatora wpływa na oceany tak samo jak na lądy — ale efekty są mniej oczywiste, bo zwykle nie porównujemy oceanów ze sobą tak jak porównujemy kraje. Pełny mechanizm matematyczny opisaliśmy w artykule projekcja Merkatora.

Ocean Arktyczny (15,56 mln km²) na mapie Merkatora jest mocno zawyżony — leży blisko bieguna, więc w projekcji jest rozciągnięty w poziomie. Na mapie wygląda na niemal tak duży jak Atlantyk, tymczasem Atlantyk jest 5,5 razy większy.

Pacyfik na standardowej mapie Merkatora jest „przecięty” — lewą krawędzią mapy jest zazwyczaj południk 180°, co sprawia, że Pacyfik jest podzielony na dwie części (Pacyfik Zachodni i Wschodni). Przez to jego prawdziwa rozległość jest trudna do ocenienia.

Dlaczego Ziemia jest „niebieską planetą”?

Kiedy patrzymy na Ziemię z kosmosu, dominuje błękit. To dlatego, że oceany pokrywają ok. 361 mln km² — 71% powierzchni planety (łącznie z morzami przybrzeżnymi). Lądy zajmują 148 mln km² — zaledwie 29%. Jeśli spojrzeć na Ziemię od strony Pacyfiku, można zobaczyć półkulę, na której ląd zajmuje zaledwie ok. 10–15% powierzchni.

Średnia głębokość oceanów wynosi 3 688 m, co sprawia, że objętość wód morskich wynosi ok. 1,335 mld km³. Gdybyśmy mogli rozłożyć tę wodę równomiernie po całej powierzchni Ziemi (lądach i morzach), pokryłaby ją warstwą grubości ok. 2,7 km.

Ocean Arktyczny — morze, które znika

Ocean Arktyczny (15,56 mln km²) jest najmniejszym z pięciu oceanów i jednocześnie tym, który w największym stopniu zmienia się na naszych oczach. Letni lód arktyczny zmniejszył się o ok. 40% od 1980 roku. Według prognoz klimatycznych, do roku 2050 Ocean Arktyczny może być latem całkowicie wolny od lodu — pierwszy raz od ok. 3 milionów lat.

Znaczenie oceanów dla życia na Ziemi

Oceany regulują klimat planety, absorbując ciepło i CO₂. Pochłaniają ok. 25% rocznych emisji CO₂ generowanych przez człowieka. Produkują ponad połowę tlenu, którym oddychamy — głównie dzięki fitoplanktonowi. Są domem dla ok. 230 000 znanych gatunków i szacunkowo 2 milionów nieznanych.

Podsumowanie

Oceany są największą geograficzną rzeczywistością na Ziemi — a jednocześnie tą, którą najłatwiej pominąć skupiając się na lądach. Pacyfik sam w sobie jest większy niż cały ląd Ziemi. Atlantyk i Indyjski razem są większe od wszystkich kontynentów razem wziętych. Mapa Merkatora nie kłamie o oceanach mniej niż o lądach — po prostu kłamstwa są mniej oczywiste, bo ocean zawsze traktujemy jako „tło”.

Następnym razem, gdy otworzysz Google Maps, pamiętaj: niebieski obszar jest prawdziwym bohaterem tej mapy.

Metodologia i źródła

Powierzchnie oceanów (z morzami przybrzeżnymi) oraz średnie głębokości podajemy za hasłami Wikipedii „Ocean”, „Pacific Ocean”, „Atlantic Ocean”, „Indian Ocean”, „Southern Ocean” i „Arctic Ocean” z kontrolą krzyżową w NOAA oraz publikacji IHO „Limits of Oceans and Seas”. Wartości dla lądów (do porównania) pochodzą z Wikipedii — „List of countries and dependencies by area”.

• Wikipedia — Ocean
• Wikipedia — Pacific Ocean
• Wikipedia — Atlantic Ocean
• Wikipedia — Indian Ocean
• Wikipedia — Southern Ocean
• Wikipedia — Arctic Ocean
• International Hydrographic Organization (IHO)
• Wikipedia — List of countries and dependencies by area